Energie in Nederland

Begrippenlijst

(de)centrale omzetting

Het veranderen van de ene energiedrager in de andere. Dit kan de omzetting zijn van een brandstof in elektriciteit of warmte. Het kan ook de omzetting zijn van een brandstof in een andere soort brandstof, zoals de omzetting van ruwe aardolie in benzine. Bij rapportage op deze website maken we gebruik van de saldo's. De productie van Elektriciteit en Warmte wordt hiermee zichtbaar. Raffinage van aardolieproducten of omzetting van steenkoolproducten vertaalt zich hierdoor in een extra verbruik (verlies).

(Netto) export

De netto afvoer van energiedragers naar het buitenland. Deze post is 0 als er meer wordt ingevoerd dan wordt uitgevoerd.

(Netto) import

De netto invoer van energiedragers naar het buitenland. Dit vormt per definitie onderdeel van het aanbod, ook wel primaire energieverbruik genoemd.

Aanbod

De hoeveelheid energie die in het land primair beschikbaar komt (import plus winning en voorraadonttrekking) minus de hoeveelheid die het land verlaat (export en brandstofbunkering voor internationaal transport).

Aardwarmte

Warmte afkomstig van processen in het binnenste van de aarde. Aardwarmte staat ook bekend als geothermische energie.

Afval & Water (sector)

Winning en distributie van water en afvalwaterinzameling, -behandeling en afvalbehandeling en -recycling en overig afvalbeheer.

Biomassa

Plantaardig of dierlijk materiaal van recente oorsprong in gebruik voor productie van energie. Voorbeelden zijn hout, mest en afval uit de voedselverwerkende industrie.

Broeikasgas (CO2-eq)

Er zijn meerdere gassen die warmte vasthouden en zo bijdragen aan het broeikaseffect. De meest bekende is CO2. Daarnaast zijn Methaan, (CH4) Distikstofoxide (N2O) en F-gassen ook broeikasgassen, waarvan het broeikaseffect kan worden gerekend aan CO2 en worden uitgedrukt in CO2 equivalenten (CO2-eq). Door het verbranden van fossiele brandstoffen - olie, gas en kolen - voor energieopwekking brengen we broeikasgas CO2 in de atmosfeer. Maar ook door niet-energiegebruik komen er broeikasgassen vrij, bijvoorbeeld bij chemische processen en in de landbouw.

CO2

Zie Koolstofdioxide

Diensten (sector)

Sector waar niet tastbare producten worden gemaakt zoals horeca, handel, advisering, onderwijs, zorg en overheid.

Direct verbruik

Energie die na winning en transport direct door eindverbruikers wordt verbruikt en niet wordt omgezet.

Distikstofoxide (N2O)

N2O ontstaat bij allerlei chemische omzettingsprocessen, met name in de landbouw, door denitrificatieprocessen bij mest en kunstmest en verder onder andere bij de productie van salpeterzuur en in autokatalysatoren. Het is een broeikasgas (veroorzaakt opwarming van de aarde).

Distributieverliezen

Aardgas, elektriciteit en warmte die verloren gaat bij het transport. Bij elektriciteit betreft dit de totale netverliezen, dus het fysieke verlies door het transport van elektriciteit en het administratieve verlies door fraude, meetfouten en onvolkomenheden in de administratie.

Eigen verbruik energiesector

De hoeveelheid energie die is verbruikt door de energiesector in Nederland. Dit is samengesteld door: Olie- en gaswinning, Cokesfabrieken, Raffinaderijen en Elektriciteitsproductiebedrijven.

Eindverbruik

Het door gebruik opmaken van energie. Hierna resteert geen nuttig bruikbare energiedrager. Voorbeelden zijn het verbranden van aardgas in een warmteketel, het verbruik van elektriciteit door huishoudens en het verbruik van motorbrandstoffen voor vervoer. Maar ook het gebruiken van een energiedrager voor het maken van een product dat geen energiedrager is. Hierbij blijft de voor het productieproces gebruikte energie in het product aanwezig. Voorbeelden zijn het gebruik van olie als grondstof voor plastic of aardgas voor kunstmest.

Elektriciteitsproductiebedrijven

Productie en distributie van en handel in elektriciteit, aardgas, stoom en gekoelde lucht.

Energiebedrijven

Samengestelde sector van Elektriciteitsproductiebedrijven, Olieraffinaderijen en de Gas- en Olieproducenten.

F-Gassen

F-gassen zijn gefluoreerde broeikasgassen ((HFK's, PFK's, SF6). Het zijn broeikasgassen (veroorzaakt opwarming van de aarde).

Finaal verbruik

Zie Eindverbruk

Grondstof

Het gebruiken van een energiedrager voor het maken van een product dat geen energiedrager is. Hierbij blijft de voor het productieproces gebruikte energie in het product aanwezig. Voorbeelden zijn het gebruik van olie als grondstof voor plastic of aardgas voor kunstmest.

Hernieuwbare energie

Energie opgewekt uit wind, waterkracht, zon, aarde en biomassa en komt uit bronnen die steeds opnieuw worden aangevuld. Fossiele energie en kernenergie vallen daarom niet onder hernieuwbare energie. Dit is een samentelling van de categorieën: Waterkracht, Aardwarmte, Zonne-energie, Windenergie en Biomassa.

Huishoudens (sector)

Eén of meer personen die samen een woonruimte bewonen en zichzelf daar niet-bedrijfsmatig voorzien in de dagelijkse levensbehoeften. Het gebruik van energie voor het vervoer van de leden van het huishouden wordt niet meegerekend bij het energieverbruik van huishoudens. In deze website zijn de mobiele werktuigen gebruikt in huishoudens wel meegenomen.

Industrie & Bouw

Samengestelde sector van de CBS sector Nijverheid (ex. Energiesector) en de brandstoffen voor Bouwwerktuigen. De sector nijverheid bestaat uit bedrijven binnen de delfstoffenwinning, industrie en bouwnijverheid. NB. De energie voor het bedrijfsvervoer buiten het eigen bedrijfsterrein wordt niet onder het energieverbruik van de deze sector gerekend. Dit zit bij de sector Verkeer & vervoer.

Kernenergie

Energie die vrijkomt bij splitsing of fusie van atoomkernen. Door verhitting van water wordt deze energie omgezet in stoom onder hoge druk. Vervolgens kan met deze stoom elektriciteit worden opgewekt met een stoomturbine.

Kolen

Dit is een samentelling van de CBS categorieën: Steenkool en bruinkool en koolproducten. Ook wel kool- en koolproducten genoemd. Voor deze website is deze term vereenvoudigd.

Koolstofdioxide

Ook wel CO2. CO2 ontstaat onder andere bij verbranding van de koolstof in brandstoffen. Het is een broeikasgas (veroorzaakt opwarming van de aarde).

Kracht & licht (functionaliteit)

Energie voor het eindverbruik in apparaten, machines en verlichting. Dit is hoofdzakelijk elektriciteit.

Landbouw & Visserij (sector)

Landbouw inclusief loonwerkbedrijven en in Nederland gekochte brandstof door Nederlandse en buitenlandse vissers. Deze sector is op deze website samengesteld door de CBS sectoren Landbouw en Visserij.

Methaan (CH4)

Methaan (CH4) ontstaat onder andere door onvolledige verbranding van brandstoffen, lekkage van het aardgasnet en door vergisting. Methaan is een broeikasgas (veroorzaakt opwarming van de aarde).

Mobiliteit (functionaliteit)

Energie voor het eindverbruik in transport en vervoer van mensen en goederen.

Olie

Dit is een samentelling van de CBS categorieën: Aardoliegrondstoffen en aardolieproducten. Voor deze website is deze term vereenvoudigd.

Olieraffinage

Zie Olierafinaderijen

Ollierafinaderijen

Bedrijven die ruwe aardolie, andere aardolieproducten (halffabrikaten) en andere grondstoffen omzetten in bruikbare fossiele brandstoffen en andere aardolieproducten. Voorbeelden van brandstoffen zijn lpg, benzine, kerosine en gasolie. Andere producten zijn bijvoorbeeld smeerolie en bitumen.

Omgevingswarmte

Omgevingsenergie is een vorm van hernieuwbare energie die wordt benut via warmtepompen en/of warmte/koudeopslag.

Overig

Energie die niet afkomstig is uit fossiele, hernieuwbare of nucleaire energiedragers, huishoudelijk afval of reststoom. Hieronder vallen: Elektriciteit opgewekt door het uitzetten van gas in gasexpansieturbines en niet biogeen industrieel afval.

Primair energieverbruik

Zie Aanbod

Verkeer & Vervoer (sector)

De sector Verkeer & Vervoer omvat alle vervoer van personen en goederen over rail, weg, water en door de lucht. Vervoer op het eigen bedrijfsterrein, visserij, landbouwwerktuigen en mobiele werktuigen vallen niet onder het vervoer. Bunkering voor internationale scheep- en luchtvaart valt niet onder deze sector.

Voorraadmutatie

De verandering van de omvang van de voorraad. Bij energiestatistieken is dit de beginvoorraad minus de eindvoorraad, conform de internationale richtlijnen voor energiestatistieken. Een positief getal betekent dus dat de voorraad is afgenomen en dat het aanbod in Nederland is toegenomen. Voor een negatief getal geldt het omgekeerde (toename van de voorraad en afname van het aanbod).

Warmte (energiedrager)

Energie in de vorm van stoom en/of warm water. Stoom is water van 100 graden Celsius of warmer. Warm water heeft een temperatuur van minder dan 100 graden Celsius.

Warmte (functionaliteit)

Energie voor het eindverbruik ten behoeve van de verwarming van ruimten of processen.

Warmte-krachtkoppeling (WKK)

Warmte-krachtkoppeling (kortweg WKK) of cogeneratie staat voor het gelijktijdig opwekken van warmte en kracht (elektriciteit).

Waterkracht

Energie, opgewekt met behulp van vallend of stromend water.

Windenergie

Energie, opgewekt met een windmolen of windturbine. Windmolens staan op land of in binnenwateren of op zee. Windmolens in binnenwateren worden gerekend bij windenergie op land.

Winning

Het onttrekken van energie aan de natuur. Fossiele energiedragers steenkool, aardolie en aardgas worden gewonnen uit de aarde. Hernieuwbare energiedragers zijn onder andere windenergie en biomassa. Andere energiedragers zijn bijvoorbeeld kernenergie en afval.

Zonne-energie

Zonnestraling omgezet in elektriciteit of warmte. In geval van elektriciteit ook bekend als fotovoltaïsch opgewekte zonne-energie.

Het energiesysteem

Energieaanbod

Een deel van onze energie winnen we zelf. Ook importeren we energie uit het buitenland. We gebruiken de energie die we nodig hebben. De rest exporteren we naar het buitenland.

Omzetting

Het omzetten van energie in elektriciteit en warmte kost energie. Ook energiebedrijven verbruiken een deel van de energie zelf.

Verliezen

Bij het transporteren van energie gaat een deel van de energie verloren.

Energieverbruik

De energie die overblijft verbruiken wij voor warmte, kracht & licht en voor mobiliteit. Ook gebruiken we energiedragers soms als grondstof.